Nastolatki, lajki i wpływ rówieśników: co pokazują eksperymenty
W eksperymencie z interfejsem podobnym do Instagrama nastolatki częściej reagowały na zdjęcia, które widziały z dużą liczbą lajków. To dowód wpływu społecznego w zadaniu, nie dowód „uzależnienia od lajków”.
Lajki są szczególnie interesujące w okresie dorastania, bo wtedy znaczenie grupy rówieśniczej jest duże, a ocena społeczna potrafi silnie wpływać na zachowanie. To jednak nie znaczy, że każdy nastolatek jest bezradny wobec licznika reakcji.
Jedno z najczęściej cytowanych badań wykorzystało sztuczną sieć społecznościową przypominającą Instagram. Uczestnicy w wieku 13-18 lat oglądali zdjęcia pokazane z dużą albo małą liczbą lajków. W rzeczywistości liczby zostały przypisane eksperymentalnie.
Ta sama treść była oceniana inaczej w zależności od liczby reakcji
Nastolatki częściej same klikały „like” przy zdjęciach przedstawionych jako popularne. Efekt występował zarówno przy neutralnych fotografiach, jak i przy części zdjęć pokazujących ryzykowne zachowania.
To ważne metodologicznie, bo uczestnicy nie wybierali samodzielnie popularnych i niepopularnych postów. Badacze manipulowali społecznym sygnałem popularności.
Badanie mierzyło również aktywność mózgu
Podczas oglądania własnych zdjęć z dużą liczbą reakcji obserwowano większą aktywność w obszarach związanych między innymi z przetwarzaniem nagrody. W kolejnym badaniu z podobnym paradygmatem także samo udzielanie pozytywnego feedbacku innym wiązało się z aktywnością obwodów nagrody.
Nie należy tłumaczyć tego zdaniem „lajki działają jak narkotyk”. Układ nagrody reaguje na wiele społecznie ważnych i przyjemnych zdarzeń. Aktywacja w fMRI nie jest diagnozą uzależnienia.
Wpływ rówieśników nie zaczyna się od telefonu
Ludzie od dawna patrzą, co podoba się innym. Platformy cyfrowe zmieniły przede wszystkim skalę i widoczność tego sygnału. Zamiast kilku osób w pokoju można zobaczyć licznik tysięcy reakcji.
Publiczna liczba sprawia też, że opinia grupy pojawia się przed własną oceną treści. Użytkownik nie ogląda zdjęcia w próżni. Od początku widzi informację, jak wcześniej zachowali się inni.
Z eksperymentu nie wynika, że należy usunąć wszystkie liczniki
Badanie pokazuje mechanizm peer influence w konkretnym zadaniu. Nie mówi, jaki będzie długoterminowy wpływ na zdrowie psychiczne konkretnego nastolatka ani czy ukrywanie liczników rozwiąże wszystkie problemy social media.
Najbardziej użyteczna lekcja jest prostsza: liczba reakcji nie jest neutralną dekoracją interfejsu. Może stać się częścią informacji, na podstawie której młody użytkownik podejmuje kolejną decyzję.